Yabancı çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de hem çalışma hem ikamet hakkı veren resmî izindir. İzin, yabancının kendisine değil, yabancı ile işvereni arasındaki belirli bir iş ilişkisine verilir. Bu nedenle başvurunun kaderini çoğu zaman yabancının niteliği değil, işverenin dosyası belirler.
Türkiye’de yabancı istihdamı, son iki yılda sessizce ama köklü biçimde değişti. Değerlendirme kriterlerindeki mali eşikler yükseldi, bazı sektörlerde istihdam kuralı esnetildi, Türkiye’de geçmişi olan yabancılar için yeni bir muafiyet kapısı açıldı. İnternette dolaşan rehberlerin önemli bölümü hâlâ eski eşikleri yazıyor; o eşiklere göre hazırlanan bir dosya bugün doğrudan ret alıyor.
Bu sayfa, işverenin ve yabancının çalışma izni sürecinde karşılaştığı her aşamayı güncel mevzuat üzerinden anlatır. Peki yabancı çalışma izni tam olarak neyi kapsar? Çalışma izni, hızlı sonuçlanan yavaş bir süreçtir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre usulüne uygun yapılan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır; ancak o otuz günü mümkün kılan belge hazırlığı, şirketin bilanço ve istihdam yapısının kriterlere oturtulması çoğu dosyada haftalar alır. Sürenin kısalığı hazırlığın kısalığı anlamına gelmez.
Süreçteki en yaygın yanlış anlama ise statülerin yönü üzerinedir. Hangi belge Türkiye’de çalışma hakkı verir, ikamet izni mi çalışma izni mi? Çalışma izni ikamet hakkı doğurur, ama ikamet izni çalışma hakkı doğurmaz. 6735 sayılı Kanun’un 12. maddesi bu asimetriyi açıkça kurar: verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca ikamet izni yerine geçer; buna karşılık mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni bulunması ona çalışma hakkı vermez. Elinde kısa dönem ikamet izni olan bir yabancının çalışmaya başlaması, izni olduğu için değil, izin türü yanlış olduğu için kaçak çalışma sayılır.
Zamanlama sorusu da en az bunun kadar belirleyicidir. Ne zaman başvurmak gerekir? Çalışma izni, yabancı işe başlamadan önce alınır; çalışmaya başlayıp sonra izin almak diye bir sıra yoktur. Uzatma tarafında ise kanun net bir pencere tanımlar: uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılır. Bu süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir.
Son olarak sürecin kimin elinde yürüdüğü çoğu kez yanlış bilinir. Başvuruyu kim yapar, yabancı mı işveren mi? Yurt içinden yapılan başvurularda başvuruyu işveren yapar; yabancı, bağımsız çalışma izni ve Turkuaz Kart gibi istisnalar dışında kendi adına çalışma izni başvurusunda bulunamaz. Yurt dışından yapılacak başvurular ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri ya da başkonsolosluklarına yapılır ve oradan Bakanlığa iletilir.
⚖️ Yabancı çalışma izni nasıl alınır?
Yabancı çalışma izni, işverenin elektronik ortamda yaptığı başvurunun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilmesi ve olumlu sonuçlanması hâlinde alınır. Süreç, yabancının niteliğiyle başlamaz; işyerinin kriterleri karşılayıp karşılamadığının tespitiyle başlar.
Uygulamada süreç şu sırayla yürür. İşveren, yabancıyla imzalanmış iş sözleşmesini ve işyerinin mali belgelerini hazırlar. Başvuru Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden açılır, yabancıya ait pasaport, diploma ve varsa denklik belgeleri sisteme yüklenir. Başvuru açıldıktan sonra değerlendirme, işyerinin istihdam ve mali yeterlilik kriterlerine uygunluğu ile yabancıya ödenecek ücretin meslek grubuna göre belirlenen asgari ücret katsayısını karşılayıp karşılamadığı üzerinden yapılır. Sağlık ve eğitim gibi mesleki yeterlilik gerektiren alanlarda, başvurudan önce ilgili bakanlıktan ön izin alınması zorunludur.
Burada çoğu işverenin gözden kaçırdığı bir ayrıntı vardır. Belge eksikliği başvuruyu doğrudan reddettirmez, erteler; ancak erteleme süresi, eksikliği geciktiren mücbir bir sebebin resmî makamdan belgelendirildiği hâller dışında otuz günü aşamaz ve bu sürenin sonunda eksiklikler tamamlanmamışsa başvuru reddedilir. Yani sistem iki kez otuz gün tanır: biri değerlendirme için, diğeri eksiklik için. İkincisini tüketen dosya, ilkine hiç ulaşamaz.
Bu aşamalarda hukuki temsil, evrak taşıma işi değildir. Dosyanın hangi kriter setine göre değerlendirileceğinin baştan doğru seçilmesi, sektörel muafiyet ihtimalinin tespiti ve ücret katsayısının meslek tanımıyla uyumlu kurulması, ret ile onay arasındaki farkı üreten kalemlerdir. İş hukuku tarafındaki yükümlülüklerin de aynı anda kurgulanması gerekir, çünkü çalışma izni alınan yabancının sigorta girişi ve sözleşme şartları denetimin ilk baktığı yerdir.
⚖️ İkamet iznim var, çalışma izni de gerekir mi?
Evet, gerekir. Türkiye’de geçerli bir ikamet izni bulunması yabancıya çalışma hakkı vermez; çalışmak için ayrıca çalışma izni alınması zorunludur. Tersi ilişki ise geçerlidir: çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek yoktur, çünkü çalışma izni ikamet izni yerine geçer.
Bu asimetri, Türkiye’de en sık statü kaybına yol açan noktadır. Kısa dönem ikamet izniyle Türkiye’de yaşayan bir yabancının bir işyerinde çalışmaya başlaması, izinsiz çalışma sayılır ve hem yabancıya hem işverene idari para cezası doğurur. İkamet izninin varlığı, denetimde savunma oluşturmaz.
İki belgenin ne verdiği aşağıdaki tabloda karşılaştırılmıştır.
| Karşılaştırma | Çalışma izni | İkamet izni |
|---|---|---|
| Veren kurum | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | Göç İdaresi Başkanlığı |
| Dayanak | 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu | 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu |
| Çalışma hakkı | Verir | Vermez |
| Kalma hakkı | Verir, ikamet izni yerine geçer | Verir |
| Başvuruyu yapan | Kural olarak işveren | Yabancının kendisi veya temsilcisi |
| Bağlı olduğu unsur | Belirli işveren ve belirli işyeri | Kalış amacı ve adres |
Bu sayfa çalışma iznini konu alır; ikamet izni türleri, başvuru adımları ve yenileme şartları ayrı bir çerçeveye tabidir ve bu sayfanın kapsamı dışındadır. İkamet statüsünün kendisini araştırıyorsanız Türkiye’de ikamet izni nasıl alınır rehberimiz o tarafı ayrıntısıyla ele alıyor.
İki statü arasındaki köprü, süresiz çalışma izninde kurulur. Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır. Ancak kanun burada bir uyarı koyar: başvuru şartlarını taşımak, yabancıya mutlak hak sağlamaz.
⚖️ İşverenin karşılaması gereken üç kriter
Çalışma izni başvurularının büyük bölümü yabancıdan değil, işverenin dosyasından ret alır. Bakanlığın Değerlendirme Kriterleri üç genel başlık üzerine kuruludur: istihdam kriteri, mali yeterlilik kriteri ve ücret kriteri. Üçü birlikte sağlanmadığında, yabancının niteliği ne olursa olsun başvuru olumsuz değerlendirilir.
İstihdam kriteri: Bilanço esası usulüne tabi işyerlerinde, istihdam edilmek istenen her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır. Kural mutlak değildir; son yıl net satış tutarı 50.000.000 Türk lirası veya daha fazla olan işyerlerinde istihdam edilecek beş yabancıya kadar istihdam kriteri uygulanmaz.
Mali yeterlilik kriteri: Cari yılda kurulmuş ve henüz yıl sonu bilançosu düzenlememiş işyerlerinde, ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması gerekir. Faaliyette olan işyerlerinde ise üç seçenekten birinin karşılanması yeterlidir: ödenmiş sermaye en az 500.000 TL, net satışlar en az 8.000.000 TL veya ihracat en az 150.000 ABD doları.
Ücret kriteri: Yabancıya ödenecek ücret, başvuru tarihinde yürürlükte olan brüt asgari ücret esas alınarak meslek grubuna göre belirlenen katsayının altında olamaz. Katsayılar şu şekildedir.
| Meslek grubu | Asgari ücret katsayısı |
|---|---|
| Üst düzey yöneticiler ve pilotlar | 5 kat |
| Mühendis ve mimarlar | 4 kat |
| Diğer yöneticiler | 3 kat |
| Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler | 2 kat |
| Ev hizmetleri ve diğer meslekler | Asgari ücret düzeyi |
İnternetteki rehberlerin önemli bir kısmı mali yeterlilikte hâlâ 100.000 TL ödenmiş sermaye, 800.000 TL brüt satış ve 250.000 ABD doları ihracat rakamlarını veriyor. Bu eşikler eskidir. Güncel rakamlar yukarıdaki gibidir ve aradaki fark bir ayrıntı değil, beş katlık bir sermaye farkıdır. Eski rakama göre kurulmuş bir dosya, değerlendirmeye bile girmeden mali yeterlilikten düşer.
Üç kriter birbirinden bağımsız değerlendirilmez, birlikte okunur. Beş Türk vatandaşı istihdam eden ama sermaye eşiğini karşılamayan bir işyeri de, sermayesi güçlü olup istihdam tarafı zayıf kalan bir işyeri de aynı sonucu alır. Uygulamada en sık takılan kalem ücret kriteridir, çünkü işveren yabancıyı bir pozisyona uygun gördüğü ücretle işe almak ister; oysa ücretin alt sınırını piyasa değil, meslek grubuna bağlanmış katsayı belirler. Üst düzey yönetici olarak bildirilen bir yabancının ücreti brüt asgari ücretin beş katının altındaysa, dosyanın geri kalanı kusursuz olsa bile başvuru olumsuz değerlendirilir. Bu nedenle pozisyon tanımı ile ücret, başvuru açılmadan önce birlikte kurgulanır.
Şirketiniz istihdam ve sermaye kriterlerini karşılıyor mu, başvurudan önce görelim
Dosyanızın hangi kriter setine gireceğini ve sektörel muafiyet ihtimalinizi başvuru açılmadan tespit ediyoruz.
⚖️ 2026’da değişen değerlendirme kriterleri
Çalışma izni değerlendirme kriterleri 2026 yılında birden fazla kez güncellendi ve bu değişikliklerin çoğu istihdam kriterini gevşetme yönündedir. Değişiklikler, Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan kriter metnine yürürlük tarihleriyle birlikte işlenir. Kriterlerin bu yayım biçimi, güncelliği takip etmeyi zorlaştırır: metin Resmî Gazete yayımıyla değil, Bakanlığın kendi sayfasındaki güncellemeyle değişir ve eski metne göre yazılmış rehberler bir süre daha doğru görünmeye devam eder.
En geniş etkili yenilik Türkiye geçmişi olan yabancılara tanınan muafiyettir. Başvuru tarihi itibarıyla son üç yılda en az bir yıl süreyle Türkiye’de çalışma izni, ikamet izni veya uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar adına yapılan yurt içi başvurularda, en fazla üç yabancıyla sınırlı olmak üzere istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz. Bu muafiyet 3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüktedir.
Muafiyetin bir sınırı vardır. İşyerinde çalışma izniyle çalışan yabancı sayısının, aynı işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısından fazla olmaması esastır. Aynı işyerinde bu kapsamdaki şartları sağlayan üçten fazla yabancı çalışacaksa, dördüncü ve sonraki yabancılar için her bir yabancı adına ayrı ayrı beş Türk vatandaşı istihdamı ve mali yeterlilik kriteri yeniden aranır.
İmalat sektöründe 31 Aralık 2027 tarihine kadar geçerli bir düzenleme bulunur: işletmenin imalat sektöründeki işyerinde şube bazında istihdam edilen her beş Türk vatandaşına karşılık bir yabancı için yapılacak başvurular, genel istihdam kriterinden muaf tutularak değerlendirilir. Aynı yapı kümes hayvanları yetiştiriciliği ve geri dönüşüm sektörleri için de kurulmuştur.
Turizm tarafında konaklama işletmeleri için 11 Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe giren bir esneklik vardır. Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler dışında kalan işlerde ilave yabancı istihdamına ihtiyaç duyulması hâlinde, ilgili işyerinde şube bazında istihdam edilen her beş Türk vatandaşına karşılık ilave bir yabancı için yapılacak başvurular genel istihdam kriterinden muaf tutulur.
Sektörel muafiyetlerin ortak bir kilidi vardır. Sektör, meslek veya iş temelinde tanınan muafiyet kapsamında izin alan yabancının, izin başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde farklı bir işveren yanında ve muafiyet kapsamı dışında bir işte çalışmak üzere yurt içinden yaptığı başvurular, mücbir sebepler hariç olumsuz değerlendirilir. Muafiyet, işe girişi kolaylaştırır; işveren değiştirmeyi kolaylaştırmaz.
⚖️ Çalışma izni türleri ve verilen süreler
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu dört temel izin yapısı tanımlar: süreli çalışma izni, süresiz çalışma izni, bağımsız çalışma izni ve Turkuaz Kart. Her birinin süre rejimi, başvuru koşulu ve sağladığı hak farklıdır. Türkiye’de düzenlenen izinlerin büyük çoğunluğu süreli çalışma iznidir; diğer üç yapı, yabancının niteliğine veya Türkiye’deki geçmişine bağlı olarak açılan dar kapılardır.
Süreli çalışma izninde bir merdiven işler. İlk başvuruda yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, belirli bir işyerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla en çok bir yıl geçerli izin verilir. Aynı işverene bağlı ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında en çok üç yıla kadar izin düzenlenir.
Merdivenin sıfırlandığı bir nokta vardır ve çoğu yabancı bunu geç öğrenir. Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular uzatma sayılmaz, ilk başvuru gibi değerlendirilir. Üç yıllık izne yaklaşmış bir yabancı işveren değiştirdiğinde, yeni izni yine en çok bir yıl olarak düzenlenir.
Süresiz çalışma izni, uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılara açıktır. Süresiz izin sahibi yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır ve sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Buna karşılık süresiz izin sahibi yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü bulunmaz. Süre şartının dolması başvuru hakkı doğurur, izin hakkı doğurmaz.
Turkuaz Kart, nitelikli yabancılar için ayrı bir kapıdır. Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir; geçiş süresi içinde iptal edilmeyen kartta yer alan geçiş süresi kaydı, yabancının başvurusu hâlinde kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart düzenlenir. Bu başvuru, geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve her durumda geçiş süresi dolmadan yapılır; süre kaçırılırsa kart geçersiz hâle gelir.
Bağımsız çalışma izni ise profesyonel meslek mensubu yabancılara, diğer kanunlarda belirtilen özel şartların sağlanması kaydıyla verilir ve süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir. Değerlendirmede yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi dikkate alınır.
⚖️ Başvuru süreci, süreler ve belge takvimi
Çalışma izni başvuruları yurt içinde doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, yurt dışında yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya başkonsolosluklarına yapılır. Yurt dışında yapılan başvurular temsilcilikler tarafından Bakanlığa iletilir. Başvurular ayrıca Bakanlıkça yetkilendirilmiş yetkili aracı kurum tarafından da yapılabilir.
Değerlendirme süresi kanunla bağlanmıştır. Usulüne uygun olarak yapılan başvuruların değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır. Pratikte bu süreyi uzatan şey Bakanlığın iş yükü değil, dosyanın eksikliğidir. Bakanlıkça gerek görülen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşü alınır; ön izin gerektiren sağlık ve eğitim başvurularında ise otuz günlük süre, ön izin tamamlanmadan işlemeye başlamaz.
Belgelerin geçerlilik süresi başlı başına bir risk kalemidir. Yurt dışından temin edilen diploma, adli sicil kaydı ve benzeri belgelerin apostil şerhli ve yeminli tercümanca Türkçeye çevrilmiş olması gerekir; bu belgelerin bir kısmı düzenlendikten kısa süre sonra geçerliliğini yitirir. Dosyayı yanlış sırayla toplayan işveren, son belgeyi aldığında ilk belgenin süresinin dolduğunu görür.
İzin süresinin uzunluğunu belirleyen ikinci bir teknik sınır daha vardır. Çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, yabancının pasaportunun veya pasaport yerine geçen belgesinin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli olarak ve her yabancı için ayrı düzenlenir. Bir yıllık izin beklerken pasaportunun bitimine sekiz ay kalmış bir yabancı, altı aylık izin alır.
İzin alındıktan sonra yükümlülük bitmez, yer değiştirir. Çalışma izni alan yabancılar ile yabancı çalıştıran işverenler, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan yükümlülüklerini kanuni süresi içinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre yerine getirir. Sigorta girişi yapılmamış bir yabancının elinde geçerli çalışma izni bulunması, denetimde işvereni korumaz; izin çalışma hakkını kurar, sigortasız çalıştırma ise ayrı bir aykırılıktır.
Yurt dışından izin alan yabancı için ayrı bir takvim işler. Yurt dışından yapılan başvuruya istinaden çalışma izni verilen yabancı, iznin geçerliliğinin başladığı tarihten itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmek zorundadır; bu süre içinde gelmeyen yabancının çalışma izni iptal edilir. Altı aylık sürenin başlangıcı iznin düzenlendiği tarih değil, geçerliliğinin başladığı tarihtir ve iki tarih çoğu dosyada aynı gün değildir. İzin başlangıcı ileri bir tarihe ayarlanmışsa, yabancının Türkiye’ye giriş planı o tarihe göre kurulur.
⚖️ Kriterlerden muaf tutulan yabancılar
Bazı yabancılar adına yapılan başvurularda istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz. Muafiyet, izin verilmesi sonucunu doğurmaz; yalnızca işverenin sayısal eşikleri karşılama yükünü kaldırır ve dosyayı niteliğe dayalı bir değerlendirmeye taşır. Küçük ölçekli işverenler için bu fark belirleyicidir, çünkü beş Türk vatandaşı istihdamı ve 500.000 TL sermaye eşiği çoğu küçük işletmenin karşılayamadığı iki kalemdir.
Kriterlerden muaf tutulan yabancılar arasında anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar, uzun dönem ikamet izni verilmiş yabancılar, en az üç yıl süreyle Türk vatandaşı ile evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar, insani ikamet izni sahipleri, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları yer alır.
Uzun süreli Türkiye geçmişi de muafiyet doğurur. Türkiye’de en az sekiz yıl çalışma izni, kısa dönem ikamet izni, aile ikamet izni, öğrenci ikamet izni, uzun dönem ikamet izni, insani ikamet izni veya insan ticareti mağduru ikamet izni ile bulunmuş yabancılar bu kapsamdadır ve düzenleme 3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüktedir.
Bilişim sektöründe ayrı bir muafiyet çalışır. Bilişim sektöründe faaliyet gösteren işyerlerinde yazılım geliştirme, veri tabanı, mobil yazılım, sistem ağ ve güvenlik ile kurumsal mimari uzmanlığı gibi işlerde istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz. Bilişim sektörü dışındaki işyerlerinde aynı uzmanlıklar için muafiyet en fazla iki yabancıyla sınırlıdır.
Muafiyet iddiası belgeye dayanmak zorundadır. Kriterlerden muaf olduğunu ileri süren yabancıların durumlarını kamu kurum ve kuruluşlarından alınmış belgelerle kanıtlamaları zorunludur; beyan yeterli değildir. Türk vatandaşı eşle üç yıllık evlilik birliği iddiası nüfus kayıt örneğiyle, Türkiye’de geçirilen sürelere dayanan muafiyet ise geçmiş izin kayıtlarıyla belgelenir. Muafiyet kapsamında olmak da yabancıya çalışma izni verilmesi konusunda mutlak hak sağlamaz.
⚖️ Şirket ortağı ve yatırımcı yabancılar için çalışma izni
Şirket ortağı yabancılar için çalışma izni rejimi, çalışan yabancılardan ayrı düzenlenmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı, çalışma izni alarak çalışabilir.
Yeni işyeri açan veya bir işyerine ortak olan yabancı için üç şart birlikte aranır: ortağı olduğu işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması, yabancının kendi sermaye tutarının en az 500.000 TL olması ve ortaklık payının en az yüzde yirmi olması. Bu eşik, eski uygulamadaki 40.000 TL’lik sermaye tutarının yerini almıştır.
İstihdam şartı şirket ortağında geciktirmeli işler. Şirket ortağı veya işyeri sahibi yabancıya verilecek ilk çalışma izni şerhli olarak düzenlenir ve ilk çalışma izni süresinin yedinci ayının başından itibaren işyerinde her ay en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır. Yani şirket kuruluşunun ilk altı ayında beş kişilik istihdam aranmaz, yedinci ayda aranır.
Sermaye payı yeterince büyük olduğunda kriterler devreden çıkar. 100.000 ABD doları ve üzerinde sermaye payı olan yabancı ortak adına yapılacak başvurunun değerlendirilmesinde, sermaye ve istihdam kriterleri uygulanmaz. Bu eşik yabancının şirketteki payına bakar, şirketin toplam sermayesine değil; dolayısıyla ortaklık yapısının kuruluş aşamasında nasıl bölündüğü, aylar sonra yapılacak izin başvurusunun kaderini belirler. Sermayenin fiilen ödenmiş olması ve ticaret sicilinde görünmesi de aranır.
Bazı ortaklar ise çalışma izni değil, muafiyet kapsamındadır. Anonim şirketlerin Türkiye’de ikamet etmeyen yönetim kurulu üyesi ile diğer şirketlerin yönetici sıfatı olmayan ortağı, çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirilir. Şirket yapısını kurarken ortaklık ve yöneticilik sıfatlarının nasıl dağıtıldığı, doğrudan izin yükümlülüğünü belirler; bu nedenle şirketler hukuku tarafındaki kararlar ile izin stratejisi aynı masada alınmalıdır. Türkiye’ye sermaye getiren yatırımcılar için sürecin tamamını yatırım departmanımız üzerinden yürütüyoruz.
Muafiyetle geçirilen sürenin hesaba katılmaması, uzun vadeli planlamada kritik bir ayrıntıdır. Çalışma izni muafiyetiyle geçirilen süreler, kanuni çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz. Sekiz yıllık süresiz izin eşiğine ilerlediğini sanan bir yabancı, muafiyetle geçen yıllarının sayılmadığını başvuru anında öğrenir.
⚖️ Çalışma izni hangi hâllerde iptal edilir?
Çalışma izni, sürenin sona ermesi veya Bakanlıkça iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder. 6735 sayılı Kanun’un 15. maddesi iptal sebeplerini tek tek sayar ve bunların çoğu bir işlemden değil, bir hareketsizlikten doğar. Yabancı bir şey yapmadığı için değil, olması gereken bir şey olmadığı için statüsünü kaybeder; bu yüzden iptal genellikle sessizce gerçekleşir ve çoğu zaman yeni bir başvuru anında fark edilir.
Yurt dışında geçirilen süre başlı başına bir iptal sebebidir. Sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında, süreli çalışma izinlerinde aralıksız olarak altı aydan, bağımsız ve süresiz çalışma izinlerinde ise aralıksız olarak bir yıldan uzun süre Türkiye dışında kalınması hâlinde izin iptal edilir.
Pasaport süresi de izni taşır. Yabancının pasaportunun veya pasaport yerine geçen belgesinin geçerlilik süresinin uzatılmaması, İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü bulunması hâli hariç, iptal sebebidir. Pasaportunu kendi ülkesinin Türkiye’deki temsilciliğinde yenilemeyi geciktiren yabancı, yalnızca seyahat belgesini değil çalışma statüsünü de riske atar. Pasaport yenilendiğinde Bakanlığa bildirim yapılması ve izin kaydının güncellenmesi gerekir.
Çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi, iznin kendiliğinden devam etmesini engeller. İş sözleşmesi feshedilen yabancının izni, yeni bir işveren bulunana kadar askıda kalmaz; izin belirli işverene bağlı olduğu için ilişki bittiğinde izin de iptal edilir. İşveren, çalışmanın sona ermesini on beş gün içinde bildirmekle yükümlüdür ve bu bildirim yabancının aleyhine değil, sürecin düzgün kapanması içindir. Yeni bir işveren bulunduğunda süreç yeni bir ilk başvuruyla kurulur.
Başvurunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapıldığının sonradan tespiti de iptal doğurur. Bu hâl, izin verildikten yıllar sonra ortaya çıksa bile sonuç üretir ve yabancının Türkiye’deki tüm statü geçmişini tartışmalı hâle getirir. Diploma denkliği, mesleki tecrübe belgesi veya işyerinin mali tablolarında yapılan bir düzeltme, iyi niyetle yapılmış olsa bile yanıltıcı beyan olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle dosyaya giren her belgenin, yıllar sonra da savunulabilir olması gerekir.
⚖️ Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararına karşı otuz gün içinde Bakanlığa idari itiraz edilebilir. 6735 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre Bakanlığın verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilir; itirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir. Bu düzenleme yalnızca ret kararlarını değil, düzenlenmiş belgelerin iptali kararlarını da kapsar. Yani iptal edilen bir çalışma izni için de aynı otuz günlük itiraz yolu açıktır.
Bu sıralama atlanamaz. Ret kararı, yabancı çalıştıran işverene veya bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir ve otuz günlük süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Tebligatı takip etmeyen işveren, itiraz hakkını farkında olmadan tüketir.
İtiraz ile yeni başvuru arasındaki tercih stratejik bir karardır. Ret sebebi belge eksikliği veya kriter hesabındaki bir yanlışlıksa, eksiği giderip yeni başvuru yapmak çoğu zaman daha hızlı sonuç verir. Ret sebebi Bakanlığın takdirine veya kriterlerin yorumuna dayanıyorsa, itiraz ve ardından iptal davası yolunu açık tutmak gerekir, çünkü aynı gerekçeyle yapılan ikinci başvuru da aynı sonucu alır.
Ret kararının gerekçesi, sonraki başvurunun kurgusunu belirler. 6735 sayılı Kanun’un 9. maddesi ret sebeplerini sayar: uluslararası işgücü politikasına uygun olmama, sahte veya yanıltıcı belge, yabancı istihdamı gerekçesinin yeterli görülmemesi, Türk vatandaşlarına hasredilen meslekler için başvuru, gerekli nitelik ve uzmanlığın bulunmaması, değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması ve kamu düzeni bakımından sakınca görülmesi. Hangi bende dayanıldığı, dosyanın düzeltilebilir olup olmadığını gösterir.
Bazı ret sebepleri düzeltilebilir değildir. Diğer kanunlarda Türk vatandaşlarına hasredilen iş ve meslekler için yapılan başvurular reddedilir ve bu sonuç, işverenin mali gücüne veya yabancının niteliğine bakılmaksızın doğar. Diş hekimliği, eczacılık, avukatlık, noterlik ve gümrük müşavirliği gibi meslekler bu kapsamdadır. Bakanlık hasredilen mesleklerin listesini kendi sayfasında yayımlar; dosya açılmadan önce bu listenin kontrol edilmesi, sonuçsuz bir başvurunun maliyetini baştan ortadan kaldırır.
İtiraz dilekçesinin içeriği, sonraki yargı aşamasının sınırını da çizer. İdari itirazda ileri sürülmeyen bir olgunun dava aşamasında ilk kez gündeme getirilmesi, dosyanın gecikmesine ve çoğu zaman ek bilirkişi incelemesine yol açar. Göçmenlik ve statü uyuşmazlıklarında dava sürecinin nasıl yürüdüğünü göçmenlik ve iltica avukatı sayfamızda ayrıca ele alıyoruz.
⚖️ Uzatma başvurusu ve altmış günlük pencere
Uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda çalışma izni süresi dolmadan yapılır. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir. Uzatma başvurusu süresi içinde yapıldığında, yabancı başvuru sonuçlanana kadar aynı işyerinde çalışmaya devam edebilir; başvuru hiç yapılmamışsa iznin bitim tarihinden sonraki her çalışma günü izinsiz çalışma sayılır.
Bu kural sık yanlış aktarılır. Altmış gün bir alt sınır değil, pencerenin açıldığı andır: iznin bitimine doksan gün kala yapılan başvuru erkendir, bitim tarihinden bir gün sonra yapılan başvuru ise uzatma olarak değerlendirilmez ve ilk başvuru sayılır. Pencere iki uçtan da kapalıdır.
Uzatmada değerlendirme kriterleri ilk başvurudan farklı işleyebilir. Bakanlığın kriter metnine göre uzatma başvurularında, başvurunun ilk yapıldığı tarihte geçerli olan mali yeterlilik kriteri esas alınarak değerlendirme yapılır. Eşiklerin yükseldiği bir dönemde bu hüküm, eski eşikle izin almış işverenler için koruma sağlar.
Bildirim yükümlülüğü uzatma sürecinden bağımsız olarak işler. Yabancı çalıştıran işverenler ile süresiz veya bağımsız çalışma izni bulunan yabancılar; çalışmanın başlaması ve sona ermesi ile iptali gerektirecek hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirimin yapılmaması ayrı bir idari para cezası doğurur.
⚖️ İzinsiz çalıştırmanın sonuçları
Çalışma izni olmaksızın çalışan yabancıya, bağımsız çalışan yabancıya ve yabancı çalıştıran işverene ayrı ayrı idari para cezası uygulanır. Cezaların kanundaki tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; güncel tutarlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın idari para cezaları sayfasında yayımlanır. Aynı fiillerin tekrarı hâlinde cezalar bir kat artırılarak uygulanır.
Ceza tek yaptırım değildir. Çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Yabancı için sonuç, para cezasının çok ötesinde bir statü kaybıdır: sınır dışı kaydı, sonraki yıllarda yapılacak ikamet ve çalışma izni başvurularında kamu düzeni değerlendirmesinin girdisi hâline gelir. Bir sezonluk kaçak çalışma, uzun vadeli bir yerleşim planını kapatabilir.
İşverenin sorumluluğu ceza ödemekle bitmez. İşveren veya işveren vekili, çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır. Bu tutarlar kamu bütçesinden karşılanmışsa, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca işverenden tahsil edilir.
Denetim çok kanallıdır. Yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği Bakanlık iş müfettişleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve sosyal güvenlik denetmenleri tarafından denetlenir; ayrıca kamu idarelerinin denetim elemanları ile kolluk kuvvetleri kendi mevzuatları gereğince yaptıkları denetimlerde tespit ettikleri aykırılıkları Bakanlığa bildirir. Yani izinsiz çalışma, yalnızca çalışma mevzuatı denetiminde değil, herhangi bir işyeri denetiminde ortaya çıkabilir.
⚖️ Oznur & Partners Hukuk Bürosu yabancılar hukuku ekibi
İstanbul merkezli büromuz, yabancı istihdamı süreçlerini işveren ve yabancı tarafında birlikte yürütür. Çalışma izni dosyalarında yaptığımız iş, başvuru formu doldurmak değil; şirketin istihdam ve bilanço yapısını kriter setine oturtmak, sektörel muafiyet ihtimalini tespit etmek ve ret riskini başvuru açılmadan ölçmektir.
Yurt dışındaki yatırımcı ve işverenler için süreç Türkiye’ye gelmeden yürütülebilir. Vekaletname, yatırımcının bulunduğu ülkede noter önünde düzenlenir, Apostil Konvansiyonu kapsamında onaylanır, yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilir ve Türkiye’deki yetkili makama sunulur. Apostil tarafı olmayan ülkeler için Türk konsolosluğu üzerinden tasdik alternatifi kullanılır.
Çalışma izni çoğu zaman tek başına gelen bir talep değildir. Şirket kuruluşu, ortaklık yapısının kurgulanması, iş sözleşmelerinin hazırlanması, sigorta girişlerinin zamanında yapılması ve uzun vadede vatandaşlık planlaması aynı dosyanın parçalarıdır. Bu kalemler ayrı ayrı yürütüldüğünde birbirini bozar: izin başvurusuna uygun kurulmamış bir ortaklık yapısı, sonradan sermaye artırımıyla düzeltilmek zorunda kalır. Bu başlıkların bütününü yabancı yatırım ve vatandaşlık hukuku alanında tek ekiple yönetiyoruz.
Çalışma İzni Danışmanlığı İçin Görüşelim
Yabancı personel istihdam etmeyi planlayan bir işveren, izni reddedilen bir çalışan ya da Türkiye’de şirket kurup kendi izninizi alacak bir ortaksanız, İstanbul’daki yabancılar hukuku ekibimiz dosyanızı baştan sona yürütür.