Şirket Kuruluşu

OZNUR & PARTNERS Hukuk Bürosu olarak, çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren yerli ve yabancı müvekkillerimize şirket kuruluş aşamasından itibaren yasal düzenlemelere uyumluluk gerektiren bütün süreçlerinde hukuki destek sağlıyoruz. Bu makalemizde Türkiye’de şirket kurma usulüne ve şartlarına yer vermekteyiz. Şirketler Hukuku ile ilgili hak kaybına uğramamanız adına hukuki destek almanızı tavsiye ederiz.

1)KANUNEN TANINMIŞ ŞİRKET TÜRLERİ

1.1) SERMAYE ŞİRKETLERİ

  1. a) ANONİM ŞİRKET
  2. b) LİMİTED ŞİRKET
  3. c) PAYLI KOMANDİT ŞİRKET

1.2) ŞAHIS ŞİRKETLERİ

  1. d) ADİ ŞİRKET
  2. e) KOLEKTİF ŞİRKET
  3. f) KOMANDİT ŞİRKET

2) ŞİRKETLERİN VERGİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

1)KANUNEN TANINMIŞ ŞİRKET TÜRLERİ

Türk Ticaret Kanununda şirketler şahıs ve sermaye şirketleri olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Ticaret Kanununda, “Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararnamede gösterilir”. Şeklinde ticari işletme tanımı yapılmaktadır. Şirket kuruluşu aşamasında hangi tür şirketin kurulacağı konusunda tespitin yapılması önem arz etmektedir.

1.1)SERMAYE ŞİRKETLERİ

Sermaye şirketleri ile ilgili en önemli husus, güç ve itibarını ortakların emek ve ticari itibarından değil de kendi sermayesinden alıyor oluşudur. Sermaye şirketi kuruluşu için belirli bir asgari sermayenin bulunması gerekmekte, ancak ekonomik amacı önemli olmamaktadır. Bu asgari tutar Anonim ve Limited şirketler bakımından TTK’da düzenlenmiştir. Sermaye şirketlerinde oy hakkı sermaye payı ile orantılıdır.

 

  1. a) ANONİM ŞİRKET

Anonim şirket, Ticaret Kanunu ve doktrindeki genel tanıma göre; Bir veya birden fazla kişinin belirli bir ekonomik amaç veya amaçlarla, yazılı sözleşme ile kurdukları, sermayesi paylara bölünmüş ve borçlarından dolayı sadece malvarlığıyla sorumlu tutulan tüzel kişiliği haiz bir sermaye şirketidir.

Anonim şirkette, paylar hisse senetleriyle teslim edilir ve bu payların devri oldukça kolaydır. Buna göre Anonim Şirkete ortak olduğunuzda hissenizi devrederek ortaklıktan ayrılmanız zorluk çıkarmayan bir işlem olacaktır. 23.11.2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararına göre 01.01.2024 tarihi ve sonrasında kurulan sermaye şirketleri için belirlenen asgari sermaye tutarları artırılmıştır. Bu karara göre Anonim Şirket kurmak için 250.000 TL’den az olan tutarlar başlangıç sermayesi olarak kabul edilemeyecektir.

Anonim şirket ortakları Tüzel veya Gerçek kişiler olabileceği gibi ortak sayısına sınırlama getirilmemiştir. 1 veya 1’den fazla ortak bulunması yeterli olacaktır. Anonim Şirket Halka Açık ve Halka Kapalı olarak kurulabilir.

Anonim Şirket basit veya nitelikli usule göre kurulabilmektedir. Basit usulde şirket sermayesi nakit olmaktadır ve kuruluş aşamaları kısaca şekildeki gibidir; Öncelikle esas sözleşme hazırlanır, Sözleşmede, şirket unvanı, merkezi ve esas konusu gibi TTK m. 339’da sayılan zorunlu unsurların bulunması gerekir. Kurucular sözleşmeyi imzalar, imzalar noterce onaylanır ya da  ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalandığında şirket kurulmuş olur. Şirket merkezinin bulunduğu yer Ticaret Siciline tescil ile Anonim Şirket tüzel kişilik kazanır.

  1. b) LİMİTED ŞİRKET

Limited Şirket, “Bir veya birden fazla kişinin belirli bir ekonomik amaç veya amaçlarla, yazılı sözleşme ile kurdukları, şirketin malvarlığı ile, ortakların da taahhüt ettikleri sermaye payları ve sözleşmede kabul ettikleri ek ödemeler bakımından sorumlu bulundukları, esas sermayesi belirli ve sermaye paylarının toplamından oluşan bir şirket türüdür.” Şeklinde tanımlanabilir.

Limited şirketler için öngörülen asgari sermaye tutarı 50.000 TL’dir. Bu da Limited şirket kurmak için daha az bir sermayenin yeterli olacağını göstermektedir. Limited Şirkette, payların devri Anonim Şirketteki devir usulünden farklılaşmaktadır. Limited Şirkette payların devri oldukça sınırlıdır. Ortak sayısı da Anonim Şirkette ortak sayısında sınırlama olmaması kuralından ayrılarak, 50 ortak ile sınırlandırılmıştır.

Limited Şirketlerde de şirket unvanı, merkezi ve esas konusu gibi 576. maddede sayılı unsurların bulunduğu Şirket sözleşmesi yapılır. Sözleşme yazılı olarak yapılır ve kurucuların Ticaret Sicili Müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel önünde sözleşmeyi imzalamaları gerekir. Limited Şirket, ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanmış olur.

  1. c) PAYLI KOMANDİT ŞİRKET

Paylı komandit şirket, aşağıda değineceğimiz komandit şirketlerin, sermayenin paylara bölünüp hisse senediyle temsil edildiği türünü oluşturmaktadır. Burada ortak sayısı en az 5 olmak zorundadır.

Bu bakımdan Anonim Şirketlerle benzer olsalar da Komandit Şirketlerin sermayesi paylara bölünmüş olup sermaye şirketi gibi işleme tabi tutulan türünü oluşturmaktadırlar.

1.2) ŞAHIS ŞİRKETLERİ

Şahıs şirketleri, şimdiye kadar sıraladığımız sermaye şirketlerine kıyasla, kurulumu kolay olan şirketlerdir. Burada sermaye şirketlerindeki gibi bir asgari kuruluş sermayesi aranmamaktadır. Şahıs şirketi kurmak isteyen kişi, dilediği kadar sermayeyle şirketi kurabilecektir. Şahıs şirketinde ortaklar, şirketin borçlarından müteselsilen ve sınırsız olarak sorumludur. Örneğin 2 ortaklı, 100.000 TL borcu bulunan bir şahıs şirketi olduğunu farz edersek; bu 100.000 TL borç bakımından iki ortağın da birlikte sorumlu olacağını, sorumluluğun kapsamının 50.000’er TL bölünme şeklinde veya ortakların getirdikleri sermaye oranında değil de 100.000 TL olduğu söylenebilir.   Şahıs şirketi kurmak için 1 veya 1’den fazla ortak bulunması yeterlidir.

  1. d) ADİ ŞİRKET

Adi şirket, “Adi ortaklık” terimiyle Türk Borçlar Kanununda tanımlanmaktadır. Buna göre en az iki kişinin ortak bir amaç için (kazanç paylaşma amacı) emek ve mallarını birleştirmek üzere bir araya gelerek oluşturdukları sözleşmeye adi ortaklık sözleşmesi denir.

Adi şirketlerde TTK’da kabul edilen Affectio societatis ilkesi gereğince ortakların hep birlikte sahip olduğu ekonomik kazanç sağlama amacının bulunması gerekir.

TBK MADDE 621- “Her ortak, para, alacak veya başka bir mal ya da emek olarak, ortaklığa bir katılım payı koymakla yükümlüdür.” Bu maddede ortakların şirketin kurulumunda katılım payı getirilmesini düzenlemektedir. Ortaklar maddede sayılan türde bir katılım payı getirmeyi taahhüt etmedikleri sürece ortaklık kurulamaz. Zira katılım payı taahhüdü sözleşmenin zorunlu unsurlarındandır. Kuruluş için bu taahhüdün yerine getirilmiş olması şartı aranmaz.

Adi şirketi diğerlerinden ayıran en önemli fark, adi şirketin bir tüzel kişiliğinin olmamasıdır. Adi ortaklığın edindiği veya sermaye olarak ortaklığa gelen taşınmazlara ortakların elbirliğiyle malik olmaları, yani taşınmazda payları bulunmadan taşınmaza hep birlikte malik olmaları ve ortaklığın borçlarından da hep birlikte sınırsız olarak sorumlu olmaları, Adi Şirketin tüzel kişiliğinin bulunmamasının bir sonucudur.

Adi şirketin kuruluşu için bir şekil şartı öngörülmemiştir, Noter huzurunda sözleşme imzalama suretiyle kurulması ileride doğabilecek uyuşmazlıklar bakımından kolaylık sağlanacaktır. Ayrıca  Ticaret sicil tescili ya da ticaret sicili ilanı verme şartı yoktur. Ayrıca Adi şirket kurulurken Vergi Dairesine başvuruda bulunmak zorunludur. Bunun için (varsa) Adi Şirket sözleşmesi, Ortakların kimlik fotokopileri, kullanılacak işyeri kiralıksa kira sözleşmesi, mülkiyeti ortaklardaysa tapu kaydı, Vergi levhası başvuru formu (Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesinden alınabilir), Ortakların imza sirküleri gerekmektedir.

e)KOLLEKTİF ŞİRKET

Kollektif şirket, TTK 211. maddede  “Kollektif şirket ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla, gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlanmamış olan şirkettir.” Şeklinde tanımlanmıştır. Sözleşmede Ortakların ad ve soyadları, ikametgah ve uyrukları ile T.C. Kimlik numaraları (yabancı uyrukluların vergi numarası veya yabancılara mahsus kimlik numarası) belirtilir, Şirketin kollektif olduğu, Ticaret unvanı ve merkezi, Çalışma konusu, Her ortağın sermaye olarak koymayı taahhüt ettiği sermaye türü, tutarı, Şirketi temsile yetkililer ve temsil şeklinin bulunması gerekir.

Kollektefi şirket en az 2 ortakla kurulabilir ve ortakların gerçek kişi olması zorunludur. Ortaklar şirket borçlarından sınırsız sorumludur. Kuruluş için sermaye şartı yoktur.

Yukarıda saydığımız unsurları taşıyan şirket sözleşmesi ortaklar tarafından imzalanır, daha sonra şirketin bulunduğu yer Ticaret Sicil Müdürlüğü veya Noterlikçe onaylanır. Şirket yetkilisi seçilenler Ticaret Sicil Müdürlüğüne imza beyanında bulunur, sermayenin %0.04’ü Rekabet Kurumuna ödenir. Bu ödeme Ticaret Sicil Müdürlüğüne veya direkt olarak kurumun banka hesabına yapılabilir. İlgili belgelerle Ticaret Sicil Müdürlüğüne başvurulduktan sonra Müdürlükçe gerçekleştirilecek tescil işlemiyle şirket kurulur.

  1. f) KOMANDİT ŞİRKET

Komandit şirket, biri komandite (sınırsız sorumlu) ortak, biri komanditer (sınırlı sorumlu) ortak olan en az iki kişi tarafından kurulabilir. Komandite ortaklar yalnızca gerçek kişi olabilir. Komanditer ortaklar gerçek veya tüzel kişi olabilir. Komandite ve komanditer ortakların hakları ile görevleri yazılı olarak düzenlenmelidir. Meydana gelebilecek uyuşmazlıkları önlemek için görevler, açıkça ifade edilmelidir. İkinci olarak ise şirketin sermaye yapısı ve ortakların sermaye katkıları ayrıntılı bir şekilde planlanmalıdır. Ticaret unvanı ve şirket ismi TTK’nın ortaklardan birinin isminin mutlaka şirket unvanında bulunması kuralına uygun olarak seçilmelidir.

Komanditerlerin sorumluluğu getirdikleri sermaye oranıyla sınırlıyken, komanditeler Kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumludur. Komanditerler sınırlı sorumlu olduklarından şirketi yönetme yetkisine sahip olamazlar, şirketi ancak komandite ortaklar yönetebilir.

Ticaret Sicil Müdürlüğüne; ortakların imzaladığı dilekçe, noter onaylı sözleşme, ortakların nüfus cüzdanı fotokopisi ve Ticaret Sicil Müdürlüğünden temin edilecek taahhütname teslim edilir. Noter onaylı ve imzalı tescil beyannamesi ile Merkez Bankasına yatırılan sermayenin fotokopisi de sunulmalıdır.Tutulması zorunlu ve istenen kanuni defterlerin noterde tasdik edilmesi gerekir. Bu defterler arasında yevmiye, pay, envanter, defteri kebir, genel kurul toplantı ve müzakere defteri ile yönetim kurulu karar defteri bulunur.

Başvuru formu, ortakların imza sirküleri, sözleşme fotokopisi, ve ortakların kimlik fotokopileri ile ikametgâh bilgileri ile Vergi Dairesine başvurulması gerekir.

2) ŞİRKETLERİN VERGİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Kurumlar Vergisi: Kurumlar vergisi, şirketlerin elde ettikleri kazanç ve diğer gelirler üzerinden alınmaktadır. Burada şirketlerin yıllık kar paylarıyla bir beyanname düzenlenerek şirketten kurumlar vergisi alınır. Kurumlar vergisi sermaye şirketlerinden alınmaktadır.

Gelir Vergisi: Gelir Vergisi, yükümlünün elde ettiği kazanç üzerinden alınır. Gelir vergisi yükümlüleri şahıs şirketleri ve gerçek kişiler olmaktadır, aynı zamanda Kollektif ve komandit şirketlerin kurucularından ayrı kişiliği (tüzel kişiliği) olmakla beraber kazançlarının vergilemesi ortaklarının gelir vergisi mükellefiyeti üzerinden yapılmaktadır.

Katma Değer Vergisi (KDV): Mal ve hizmet teslimlerinde, malın üretiminden tüketimine kadar geçen süre içinde kazandığı katma değer üzerinden alınan bir vergidir. KDV Tüketici tarafından ödenirken, üretim ve pazarlama sürecine katılan şirketler tarafından tahsil edilir. Sermaye ve Şahıs şirketleri tarafından mal veya hizmet satışlarında şirketin durumu ve mal/hizmet tutarına göre hesaplanarak ödenir.

Damga Vergisi: Damga vergisi hazırlanan her türlü sözleşme için devletin aldığı vergi türüdür. Sermaye ve Şahıs şirketleri hazırladıkları her bele ve sözleşme bakımından bu vergiyi ödemek zorundadır.

Komandite Şirketlerde alacaklılara karşı, komandite sınırsız; komanditerler ise taahhüt ettiği sermaye payı kadar sorumludur. Vergi alacaklarından öncelikle şirket, şirketten alınamayan borç için ise komandite ortaklar sorumludur.

Kollektif şirkette, Vergi borcundan ortakların sorumlu tutulması,  şirket hakkında yapılan takibin sonuçsuz kalması veya şirketin sona ermesine bağlıdır

Limited şirketin malvarlığından tahsil edilemeyen vergi borçları ortaklardan ortaklık payı oranında istenebilecektir.

Anonim Şirkette, Şirket mal varlığından alınmayan vergi borçlarından sorumluluk ise yönetim kurulu üyelerine aittir. Diğer ortaklar vergi borcundan sorumlu olmazlar.